Najważniejsze informacje o alergiach

Co to jest alergia?

Alergia to nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego na substancje, które dla większości osób są obojętne. U osoby uczulonej, układ immunologiczny błędnie rozpoznaje taką substancję jako szkodliwą dla organizmu.
Czynniki powodujące reakcje alergiczne nazywane są alergenami. Mogą nimi być: niektóre pokarmy, kurz, pyłki roślin lub leki.
Alergia jest jedną z częstszych przyczyn zachorowań zarówno wśród dzieci jak i dorosłych. Co trzeci Polak zmaga się z alergią, która jest jedną z głównych powodów absencji chorobowej głównie wśród dzieci przedszkolnych i młodzieży szkolnej.

Jaki jest mechanizm alergii?

Alergia postaje gdy układ immunologiczny reaguje nadmiernie w stosunku do alergenu, który rozpoznaje jako substancję szkodliwą i próbuje ją zwalczyć. Wywołuje to objawy chorobowe, mające różne nasilenie od łagodnych do bardzo poważnych, nawet zagrażających życiu. Po kontakcie z alergenem, układ odpornościowy produkuje przeciwciała zwane immunoglobulinami E (IgE). Te przeciwciała powodują, że pewne komórki organizmu uwalniają do krwiobiegu substancje chemiczne (w tym histaminę) odpowiedzialne za objawy chorobowe z takich organów jak: oczy, nos, gardło, oskrzela, skóra i przewód pokarmowy.

Część alergenów to alergeny sezonowe, które występują w pewnych porach roku, np. pyłki roślin.
Niektóre alergeny, takie jak pokarmy lub roztocza kurzu domowego, to alergeny całoroczne.

Kto choruje na alergie?

Skłonność do zachorowania na choroby alergiczne jest dziedziczna, to znaczy, że może być przekazywana dzieciom w genach przez ich rodziców. Jednakże, to nie znaczy, że jeżeli rodzic lub jedno z dzieci ma alergię, to wszystkie dzieci tych rodziców też bedą cierpieć na chorobę alergiczną.
Niektóre dzieci chorują na alergię, nawet jeśli nikt z bliskich nie jest alergikiem. Jeśli ktoś ma alergię na jeden alergen, to najprawdopodobniej będzie uczulony na inne alergeny.

 

Co to jest alergia wziewna?

Alergia wziewna to alergia wywołana przez alergeny wziewne, czyli  przenoszone drogą powietrzną. Do najważniejszych zaliczamy: roztocza kurzu, pleśnie i pyłki roślin.

Roztocza kurzu są to mikroskopijne pajęczaki, które żyją wokół nas i żywią się obumarłymi komórkami naskórka, które w bardzo dużej ilości spadają z naszego ciała każdego dnia. Roztocza kurzu domowego są powszechne i miliony ich występują w pościeli, tapicerce i dywanach.

Pyłki roślin są częstą przyczyną alergii. Pyłki to mikroskopijne cząstki uwalniane przez drzewa, chwasty oraz trawy i przenoszone przez wiatr, służące do zapylania innych roślin. Alergia na pyłki roślin nazywana jest katarem siennym lub alergicznym nieżytem (zapaleniem) błony śluzowej nosa i spojówek. Pyłkowica jest alergią sezonową i rodzaj pyłku powodujący uczulenie determinuje czas pojawiania się objawów.
Pomiar stężenia pyłków w powietrzy jest istotny dla pacjentów, pomaga im przewidzieć stopień nasilenia objawów i powziąć odpowiednie działania terapeutyczne.
Stężenie pyłków jest wyższe zwykle rano i w ciepłe, suche, wietrzne dni.

Pleśnie są grzybami, które powszechnie występują zarówno w pomieszczeniach, jak i na zewnątrz w ciepłych i wilgotnych środowiskach. Na zewnątrz pleśnie można znaleźć w obszarach o słabym drenażu, takich jak stosy gnijących liści lub zbiorniki z kompostem. Wewnątrz pomieszczeń pleśnie dobrze się rozwijają w ciemnych, słabo wprzewietrzanych miejscach, takich jak łazienki i wilgotne piwnice. Pleśnie występują sezonowo lub mogą rosnąć przez cały rok, zwłaszcza w pomieszczeniach.

Zwierzęta – alergenami może być sierść zwierząt domowych (drobne płatki złuszczonego naskórka) i ślina zwierzęca. Kiedy zwierzęta liżą się, ślina dostaje się do futra lub piór. W miarę wysychania śliny cząsteczki białka unoszą się w powietrzu i trafiają do tkanin.  Mocz zwierząt domowych może również wywoływać alergie w taki sam sposób, gdy dostaje się do sierści lub skóry unoszonej w powietrzu.
Karaluchy są alergenami domowym, występują zwłaszcza w miastach. Bytujące w starych budynkach karaluchy mogą być główną przyczyną wysokiej częstości astmy u dzieci mieszkających w centrum dużych miast.

 

Co to jest alergia pokarmowa?

Alergie pokarmowe dotykają około 8% dzieci. Poniżej wymieniono główne produkty spożywcze powodujące alergie: mleko krowie, jaja, ryby i skorupiaki, orzeszki ziemne i orzechy laskowe, soja i pszenica.

Mleko krowie (lub białko mleka krowiego). Około 3% dzieci w wieku poniżej 3 lat jest uczulonych na białka występujące w mleku krowim i produktach mlecznych. Mleko może występować w wielu produktach jako składnik “ukryty”. Wiele dzieci “wyrasta” z alergii na mleko.
Jajka – alergia na jajka może być wyzwaniem dla rodziców w unikaniu przez dziecko alergenu. Jaja są używane w wielu produktach spożywczych, które dzieci jedzą, a  w wielu przypadkach są to „ukryte” składniki. Dzieci z czasem wyrastają z alergii na jajka.
Ryby i skorupiaki – alergia na ryby i skorupiaki jest jedną z powszechniejszych alergii na pokarmy u ludzi dorosłych. Alergia na te produkty nie mija z wiekiem. Ryby i skorupiaki stanowią bardzo zróżnicowaną pod względem gatunków żywność, zatem alergia na jeden gatunek nie oznacza, że ktoś będzie uczulony na pozostałe gatunki.
Orzechy – obserwuje się wzrost częstości występowania uczuleń na orzeszki ziemne, i inne orzechy: takie jak migdały, orzechy włoskie, laskowe i orzechy nerkowca. Większość osób nie “wyrasta” z alergii na orzechy.
Soja – alergia na soję występuje częściej u niemowląt niż u starszych dzieci. Wiele niemowląt uczulonych na mleko krowie jest również uczulonych na białko w preparatach sojowych. Białka sojowe są często ukrytym składnikiem gotowej żywności.
Pszenica – białka pszenicy występują w wielu produktach spożywczych. Alergia na pszenicę jest często mylona z celiakią, czyli chorobą trzewną. Celiakia jest nietolerancją glutenu występującego w pszenicy, życie i jęczmieniu. Alergia na pszenicę może przebiegać pod postacią łagodnej lub podobnie jak inne alergie pokarmowe, może również wywołać reakcję zagrażającą życiu.

Inne alergeny

Owady – alergia na ukąszenia przez owady. U większości ludzi ukąszenie przez owada powoduje obrzęk, zaczerwienienie i swędzenie w miejscu ukąszenia. Ale dla osób z alergią na jad owadów, użądlenie może spowodować poważniejsze objawy.

Leki – antybiotyki są najczęstszym rodzajem leków wywołujących reakcje alergiczne. Jednak praktycznie każdy lek, również dostępny bez recepty, może spowodować alergię.

Chemikalia – niektóre kosmetyki lub detergenty, barwniki, domowe środki czyszczące i pestycydy stosowane na trawnikach lub roślinach mogą powodować reakcje alergiczne u niektórych osób.

 

Co to są reakcje krzyżowe?

Niektóre alergeny wziewne i pokarmowe mają podobną strukturę białek i mogą powodować reakcje alergiczne.
Na przykład dzieci, które są uczulone na pyłek brzozy, mogą mieć objawy, gdy jedzą jabłko, ponieważ w jabłku występują podobne cząstki, które są w pyłku brzozy.
Istnieje również nie poznana do końca zależność między alergią na lateks (znajdujący się w rękawicach lateksowych i niektórych rodzajach sprzętu medycznego) a niektórymi pokarmami. Otóż osoby uczulone na lateks są bardziej podatne na alergie na pokarmy takie jak kiwi, kasztany, awokado i banany.

 

Jakie są bjawy alergii?

Rodzaj i nasilenie objawów różni się w zależności od rodzaju alergenu, jak również ten sam alergen może wywoływać różne objawy u różnych osób. Alergie mogą objawiać się świądem oczu, kichaniem, blokadą nosa, świądem lub uciskiem w gardle, trudnościami w oddychaniu, wymiotami, a nawet omdleniem lub utratą przytomności.

Dzieci z poważnymi objawami alergicznymi (alergie pokarmowe, alergie na leki lub jad owadów) mogą być narażone na nagłą, zagrażającą życiu reakcję alergiczną zwaną anafilaksją. Anafilaksja może zdarzyć się w kilka sekund po kontakcie z alergenem lub dopiero po kilku godzinach (jeśli alergen pochodzi z pożywienia).
Pacjent z poważną alergią, u którego istnieje ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznej, powinien stale nosić automatyczną strzykawkę z epinefryną. Epinefryna jest lekiem, która może uratować życie pacjentowi znajdującemu się we wstrząsie anafilaktycznym poprzez podwyższenie ciśnienia krwi i zmniejszenie obrzęku dróg oddechowych.

Jak rozpoznaje się alergie?

Niektóre alergie są dość łatwe do zdiagnozowania, niektóre mogą mieć objawy lub przebieg podobny do innych chorób.

Jeśli Twoje dziecko ma objawy przeziębienia trwające dłużej niż tydzień lub dwa, albo „przeziębienie” powtarza się o tej samej porze każdego roku, porozmawiaj z lekarzem, który może zdiagnozować alergię i przepisać leki lub może skierować cię do alergologa ( lekarz, który jest specjalistą w leczeniu alergii) w celu wykonania testów alergicznych.

Aby znaleźć przyczynę alergii, alergolodzy zwykle wykonują testy skórne na najbardziej powszechne alergeny wziewne i pokarmowe.

Testy skórne
Kroplę oczyszczonej ciekłej postaci alergenu upuszcza się na skórę i obszar delikatnie nakłuwa małym urządzeniem nakłuwającym (zabieg nie jest bolesny). Niewielka ilość alergenu dostaje się tuż pod skórę. Jeśli po około 15 minutach pojawi się grudka otoczona czerwonym obszarem (jak ukąszenie komara) to otrzymujemy pozytywny wynik testu.

Zamiast testów skórnych można wykonać badania krwi, zwłaszcza u dzieci ze schorzeniami skóry lub u pacjentów, którzy przyjmują niektóre leki lub są bardzo wrażliwi na dany alergen.

Alergię rozpoznajemy wówczas, gdy dodatnim testom alergicznym towarzyszą objawy alergii na na dany alergen.

Jak leczy się alergie?

Nie ma lekarstwa na alergie, ale są leki, które znoszą lub łagodzą objawy. Najlepszym sposobem radzenia sobie z uczuleniem jest unikanie alergenów. Rodzice powinni jak najwcześniej edukować dzieci o alergiach, objawach i jakich alergenów dziecko powinno unikać.

Ważne jest również informowanie wszystkich opiekunów (pracowników opieki nad dziećmi, nauczycieli, członków rodziny, rodziców przyjaciół dziecka itp.) o problemie zdrowotnym dziecka.

Jeśli unikanie alergenów wziewnych nie jest możliwe, lekarze mogą przepisać leki, w tym leki przeciwhistaminowe, krople do oczu i aerozole do nosa. Wiele z tych leków jest również dostępnych bez recepty.

Powyższy artykuł jest artykułem poglądowym i nie powinien zastąpić porady w gabinecie lekarskim.